HomeAktualności

nr 15/2017, Wykaz imion dla polskich dzieci

 "Z Archiwum Instytutu Zachodniego", nr 15/2017: "Wykaz imion dla polskich dzieci"

15Pierwszego listopada 1941 r. Arthur Greiser wprowadził rozporządzeniem wykaz imion, które można było nadawać polskim dzieciom. Zawierał on w sumie ponad 450 imion męskich i żeńskich o słowiańskim rodowodzie. W ten sposób gauleiter ustanawiał kolejny, szczególnie upokarzający, środek dyskryminacji Polaków w Kraju Warty.
( Plik PDF 1.6MB

 

 

nr 14/2017, Generalny Plan Wschodni

 "Z Archiwum Instytutu Zachodniego", nr 14/2017: "Generalny Plan Wschodni"

14Generalny Plan Wschodni był, obok ludobójstwa dokonanego na Żydach, jedną z najbardziej zbrodniczych idei III Rzeszy. Zakładał on całkowite przeobrażenie struktury narodowościowej podporządkowanej Niemcom Europy. Jego głównym elementem było przesiedlenie i wymordowanie milionów Słowian. Najintensywniejsze prace nad kolejnymi wersjami planu trwały od połowy 1941 r. do połowy 1942 r., czyli w okresie zwycięskiego i szybkiego pochodu wojsk niemieckich w Związku Radzieckim. Natomiast w czerwcu 1942 r. gotowa była jego najbardziej znana koncepcja przygotowana przez Konrada Meyera za zlecenie Heinricha Himmlera. W Archiwum II Wojny Światowej znajdują się różne dokumenty związane z okolicznościami powstawania i realizacji Generalnego Planu Wschodniego.
( Plik PDF 1.2MB

 

 

nr 13/2017, Główny Urząd Powierniczy Wschód i grabież mienia polskiego

 "Z Archiwum Instytutu Zachodniego", nr 13/2017: "Główny Urząd Powierniczy Wschód i grabież mienia polskiego"

p9Główny Urząd Powierniczy Wschód był najważniejszą instytucją niemiecką, która przeprowadzała zorganizowaną grabież mienia obywateli polskich w latach okupacji niemieckiej. Odpowiadał on za masowe konfiskaty przedsiębiorstw przemysłowych, sklepów, warsztatów rzemieślniczych, aptek oraz mieszkań, należących do Polaków. Zagrabione mienie służyło m.in. do finansowania kosztów prowadzonej przez Niemcy wojny, a jego wartość można oszacowań na co najmniej 4,3 mld przedwojennych złotych polskich.
( Plik PDF 1.16MB

 

 

nr 12/2017, Tajne fotografie Marii Golusińskiej

 "Z Archiwum Instytutu Zachodniego", nr 12/2017: "Tajne fotografie Marii Golusińskiej"

p9W 1958 r. Instytut Zachodni otrzymał zbiór fotografii wykonanych w okresie okupacji niemieckiej przez Polkę Marię Golusińską. Zdjęcia te przedstawiają transport mieszkańców Ostrzeszowa do obozu koncentracyjnego oraz skromną ceremonię ślubną w prywatnym mieszkaniu. Są one często reprodukowane w różnych publikacjach, niejednokrotnie bez podania okoliczności ich powstania. Warto jednak znać historię powstania tych fotografii oraz ich autorkę.
( Plik PDF 1.16MB

 

 

 

 

 

 

nr 11/2017, Listy wynagrodzeń katów niemieckich

 "Z Archiwum Instytutu Zachodniego", nr 11/2017: "Listy wynagrodzeń katów niemieckich"

p9W listopadzie 1946 r. strażnik więzienny odnalazł na podwórzu Sądu Grodzkiego przy ul. Młyńskiej w Poznaniu listy wynagrodzeń, które otrzymywali kaci niemieccy, pełniący służbę w więzieniu znajdującym się przy tej samej ulicy. Ocalałe materiały trafiły do Sekcji Dokumentacyjnej Instytutu Zachodniego, na ręce Karola Mariana Pospieszalskiego, który włączył je do gromadzonego zasobu archiwalnego. Obecnie znajdują się w Archiwum II Wojny Światowej Instytutu Zachodniego. Dokumenty te są wstrząsającym dowodem poświadczającym wykonywanie wyroków śmierci na Polakach w poznańskim więzieniu przy ul. Młyńskiej oraz w innych tego rodzaju placówkach na terenie Kraju Warty. Są także przykładem funkcjonowania niemieckiej biurokracji w okresie okupacji.
( Plik PDF 1.16MB

 

 

 

 

nr 10/2016, Relacja o ukrywaniu dziecka żydowskiego w polskiej rodzinie

 "Z Archiwum Instytutu Zachodniego", nr 10/2016: "Relacja o ukrywaniu dziecka żydowskiego w polskiej rodzinie"

p9W Archiwum II Wojny Światowej Instytutu Zachodniego znajduje się dokument opatrzony adnotacją: „Przechowywanie dziecka żydowskiego w polskiej rodzinie – Poznań”. Są to wspomnienia poznańskiego prozaika Janusza Przybysza złożone wiele lat po wojnie. Wynika z nich, że jego rodzicie ukrywali w okresie okupacji niemieckiej żydowską dziewczynkę. Dzięki ich heroicznej i bezinteresownej postawie Debora Halter uniknęła pewnej śmierci. Niezwykła jest zarówno sama relacja, mimo pytań i wątpliwości, które nasuwają się przy lekturze, jak i motywy jej sporządzenia.
( Plik PDF 1.2MB

 

 

 

 

nr 9/2016, Niemieckie afisze propagandowe

 "Z Archiwum Instytutu Zachodniego", nr 9/2016: "Niemieckie afisze propagandowe"

p9W nazistowskich Niemczech propaganda polityczna stosowana była na niespotykaną wcześniej skalę. Jednym z jej popularniejszych nośników były afisze. W 1944 r., w obliczu nadciągającej klęski, Niemcy zorganizowali również w Kraju Warty dużą akcję propagandową z wykorzystaniem plakatów. Jej odbiorcami byli Polacy. W ramach tego przedsięwzięcia, któremu patronował okręgowy urząd do spraw narodowościowych, pojawiły się w witrynach sklepowych dwujęzyczne afisze wymierzone w aliantów i ich sojusz. W Archiwum II Wojny Światowej Instytutu Zachodniego przechowywanych jest kilka sporządzonych wówczas plakatów propagandowych.
( Plik PDF 2MB

 

 

 

 

nr 8/2016, Rolf-Heinz Höppner i Herbert Strickner – protokół z przesłuchania zbrodniarzy nazistowskich

 „Z Archiwum Instytutu Zachodniego", nr 8/2016: „Rolf-Heinz Höppner i Herbert Strickner – protokół z przesłuchania zbrodniarzy nazistowskich

p115 marca 1949 r. przed sądem w Poznaniu zapadł wyrok w sprawie Rolfa-Heinza Höppnera i Herberta Stricknera. Pierwszy został skazany na dożywotnie więzienie, drugi na karę śmierci. W okresie II wojny światowej obaj Niemcy byli członkami Służby Bezpieczeństwa SS oraz czołowymi wykonawcami niemieckiej polityki narodowościowej w okupowanej Wielkopolsce. Strickner zasłynął przede wszystkim jako twórca niemieckiej listy narodowościowej. W grudniu 1948 r., ponad cztery miesiące przed ogłoszeniem wyroku, rozmowę z oskarżonymi przeprowadził Karol Marian Pospieszalski. Jak wynika ze spisanego protokołu dotyczyła ona autorstwa i okoliczności powstania trzech dokumentów, opisujących zbrodnie niemieckich władz okupacyjnych na ludności polskiej. ( Plik PDF 1.45MB

 

 

 

 

nr 7/2016, Nalot bombowy na Wieluń 1 września 1939 r.

 „Z Archiwum Instytutu Zachodniego", nr 7/2016: Nalot bombowy na Wieluń 1 wrze- śnia 1939 r.

AtakBombowyNaWielunWe wczesnych godzinach porannych 1 września 1939 r. lotnictwo niemieckie przeprowadziło zmasowany atak bombowy na Wieluń. W nalocie, który uważany jest często za właściwy początek II wojny światowej, zginęło wielu mieszkańców miasta. Jego duża część została obrócona w gruzy.

Ponad 20 lat później, w 1961 r., w Instytucie Zachodnim rozpoczęto badania nad zagadnieniem nalotu bombowego na Wieluń. W ich trakcie zebrano kilkanaście relacji naocznych świadków tamtych wydarzeń oraz materiał fotograficzny. Zarówno protokoły z przeprowadzonych rozmów, jak i zdjęcia zostały następnie opracowane i włączone do kolekcji archiwalnej IZ. ( Plik PDF 1MB

 

 

 

 

nr 6/2016, Akcja "Iskra-Dog" i książka "Zbrodnia niemiecka w Warszawie 1944 r."

 „Z Archiwum Instytutu Zachodniego", nr 6/2016: Akcja "Iskra-Dog" i książka "Zbrodnia niemiecka w Warszawie 1944 r."

ZbrodniaNiemiecka wWarszawie 2Wraz z wybuchem powstania warszawskiego członkowie konspiracyjnej organizacji „Ojczyzna” rozpoczęli akcję zbierania relacji z walk powstańczych w stolicy. Nadano jej kryptonim „Iskra-Dog”. W konspiracyjnych warunkach udało się zebrać ponad trzysta protokołów i dłuższych wspomnień. Po wojnie zostały one zdeponowane w Archiwum II Wojny Światowej Instytutu Zachodniego. Bezcenne relacje stały się materiałową podstawą drugiego tomu Documenta Occupationis zatytułowanego „Zbrodnia niemiecka w Warszawie w 1944 r.” Obecnie książka została wznowiona jako reprint. Wkrótce po zdławieniu powstania, w grudniu 1944 r., „Ojczyźniacy” powołali do życia Instytut Zachodni, który funkcjonował początkowo w podziemiu. ( Plik PDF 1MB

 

 

 

 

nr 5/2016, Proces Arthura Greisera przed Najwyższym Trybunałem Narodowym

 „Z Archiwum Instytutu Zachodniego", nr 5/2016: Proces Arthura Greisera przed Najwyższym Trybunałem Narodowym

a5 2015Proces Arthura Greisera był pierwszym z siedmiu procesów odbywających się przed Najwyższym Trybunałem Narodowym. Rozprawa przeciwko byłemu namiestnikowi Rzeszy w Kraju Warty odbyła się w Poznaniu w dniach od 21 czerwca 1946 r. do 9 lipca 1946 r. i zakończyła się wyrokiem skazującym Greisera na karę śmierci. Wyrok wykonano 21 lipca 1946 r. na stokach poznańskiej Cytadeli. Stracenie Greisera było ostatnią publiczną egzekucją w Polsce.
Pracownicy Instytutu Zachodniego brali czynni udział w przygotowaniu procesu. Odpisy dokumentów niemieckich, które posłużyły jako materiał dowodowy, zostały włączone do kolekcji archiwalnej IZ. W Archiwum znajdują się ponadto inne materiały związane z procesem i egzekucją Greisera. ( Plik PDF 1MB

 

Więcej artykułów…

Go to top