HomeBadania nad II wojną światową oraz okupacją niemiecką w Polsce w Instytucie Zachodnim

Badania dziejów II wojny światowej oraz okupacji niemieckiej w Polsce rozpoczęto w Instytucie zaraz po zakończeniu działań wojennych w czerwcu 1945 roku. Pierwsze prace badawcze miały głównie na celu dostarczenie dokumentów i materiałów dla prowadzonych przed Najwyższym Trybunałem Narodowym procesów przeciwko niemieckim zbrodniarzom wojennym. Ponadto przygotowanie opinii rzeczoznawczych dla polskich sądów powszechnych w procesach rehabilitacyjnych osób zapisanych na niemiecką listę narodową i pomoc w kształtowaniu ustawodawstwa rehabilitacyjnego.
Pracownicy Instytutu współpracowali w tych sprawach z Główną Komisją Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce oraz Prokuraturą Sądu Specjalnego w Poznaniu. Postanowiono wtedy, w ramach prac publikowanych przez Instytut, utworzyć dwie serie wydawnicze: pierwszą pod nazwą „Badania nad okupacją niemiecką w Polsce"; drugą pod nazwą „Documenta Occupationis Teutonicae" dla publikowania i komentowania dokumentów niemieckich. Trudno przecenić naukowe, a także polityczne znaczenie tych prac – wystarczy wspomnieć, że dwa pierwsze tomy Documenta Occupationis, opracowane przez pracowników Instytutu Zachodniego, zawierające dowody bezprawia i zbrodni dokonanych na narodzie polskim, włączono do akt procesowych Międzynarodowego Trybunału Wojskowego w Norymberdze.
Seria „Documenta Occupationis", w której do 2008 roku zostało opublikowanych szesnaście tomów, zajmuje szczególne miejsce w światowej literaturze wydawnictw seryjnych i jest powszechnie uznawana za ważne źródło wiedzy o historii okupacji niemieckiej w Polsce .

Problematyka okupacji niemieckiej w Polsce, będąca tak bardzo bolesnym i tragicznym doświadczeniem dla Polaków spowodowała, że stała się ona jednym z najważniejszych zagadnień podejmowanych w Instytucie Zachodnim. Tematyką lat wojny i okupacji 1939-1945 zajmowało się grono wybitnych prawników - Karol Marian Pospieszalski, Alfons Klafkowski, Edward Serwański oraz historyków - Barbara Bojarska, Maria Rutowska, Jerzy Marczewski oraz Marian Woźniak.

Ogromny wysiłek badawczy zespołu Instytutu Zachodniego zaowocował dziesiątkami publikacji: monografii, prac zbiorowych i artykułów naukowych. Pisano o eksterminacji polskiej inteligencji i ludzi Kościoła katolickiego, eliminacji grup nauczycieli, przedstawicieli świata kultury i nauki. Charakteryzowano prześladowania Polaków w Kraju Warty i na ziemiach wcielonych do III Rzeszy, opisywano, jak funkcjonował tam hitlerowski systemokupacyjny. Odkrywano i opisywano aspekty zbrodniczej polityki Niemiec wobec narodu polskiego na ziemiach polskich wcielonych do III Rzeszy, słabiej obecne w powszechnej świadomości Polaków, zdominowanej wiedzą o Generalnym Gubernatorstwie.
Wydarzeniem edytorskim stała się przygotowana w Instytucie Zachodnim monumentalna „Encyklopedia konspiracji wielkopolskiej (1939-1945)", zmieniająca dotychczasowy, wielce krzywdzący obraz słabszego zaangażowania mieszkańców Kraju Warty w konspirację niepodległościową.

 

12m 11m


Równie cenny był XVI tom Documenta Occupationis poświęcony obozowi przesiedleńczemu na Głównej w Poznaniu, w którym uwięziono dziesiątki tysięcy Polaków, zanim nie deportowano ich do Generalnego Gubernatorstwa. Obok dokumentów i fotografii w tomie tym zamieszczono alfabetyczną listę wszystkich Wielkopolan więzionych w Lager Glowna, sporządzoną na podstawie oryginalnych niemieckich wykazów.

6m 

Istniała też ścisła współpraca badaczy Instytutu z Główną Komisją Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce. Obecnie taka współpraca wiąże poznańską placówkę z Instytutem Pamięci Narodowej, z polskimi muzeami martyrologicznymi, a także z Instytutem Yad Vashem w Jerozolimie.
Tematyka okupacyjna – mimo upływu lat i podejmowania nowych wyzwań naukowych - nadal stanowi przedmiot badawczego zainteresowania w Instytucie Zachodnim. Gromadzone zaś przez lata dokumenty, materiały archiwalne, fotografie, czasopisma, wreszcie osobiste zapiski doświadczonych wojną i okupacją Polaków doprowadziły do powstania unikatowego zbioru – Archiwum II Wojny Światowej.

 

 

Go to top